Digitalna izložba: Srednjovekovne freske u minijaturi

0
361
Uspenje Presvete Bogorodice - Svetozar Pajić

Svetozar Pajić Dijak, samostalni umetnik
Član Udruženja likovnih umetnika primenjenih umetnosti i dizajnera Srbije
E-mail: svetozarpajicdijak@gmail.com

Umetničko-kaligrafski ciklus Srednjovekovne freske u minijaturi, nastao je tokom 2018/19, i obuhvata moj izbor fresaka oslikanih u vizantijskom stilu iz srpskih pravoslavnih manastira – carskih lavri, koje su mi bile podsticaj i uzor u slikarsko-kaligrafskoj obradi odabranih tema. Radovi čine nastavak mog višedecenijskog rada na očuvanju srpske srednjovekovne ćirilske rukopisne baštine. Ove minijature, donose novi pristup u prepisivanju odabranih stranica bogoslužbenih knjiga, budući da sadrže ikonopis i kaligrafski ispis tropara prazniku, ili svetom koji se proslavlja, koji su oslikani u religioznoj sceni.

Radovi su dimenzija 50 h 35 cm, naslikani su na pergamentu.

Bogorodičini praznici

  1. Blagovesti
  2. Uspenje Presvete Bogorodice

    Gospodnji praznici

    1. Rođenje Gospoda Isusa Hrista
    2. Preobraženje Gospodnje
    3. Cveti, ulazak Gospoda Isusa Hrista u Jerusalim
    4. Raspeće Hristovo
    5. Vaskrsenje Gospoda Isusa Hrista

    PERO ZANESENO LEPOTOM

    Pokušaj da se razume književno-istorijski i kulturološki značaj srednjovekovne knjige, neposredno je povezan s fenomenom rukopisne knjige kao znakom-simbolom svake srednjovekovne biblioteke. Ona ujedinjuje istoriju ljudske misli i pisanja kroz vekove, i okuplja nebrojene anonimne ili potpisane pisce, pisare, prevodioce i redaktore, kaligrafe, iluminatore, knjigovesce, na poslu za koji se smatralo da je bogougodan i svet.
    Otvaranje rukopisne riznice, posle mnogo vekova, nije jednostavno ulaženje u svet knjiga, kakav je on danas. Ono podrazumeva prethodno poznavanje stvaralačke i književne poetike srednjeg veka, tehniku nastajanja rukopisa i rukopisnih knjiga, pravila i načina ispisivanja teksta, i najvažnije, različitost u shvatanju autorstva i originalnosti jednog dela u odnosu na savremene poglede.
    Književni jezik Srba u srednjem veku – srpskoslovenski, i njihovo pismo – ćirilica, bili su istovremeno pismo i jezik Svetog pisma i službe Božije, srpski sveti jezik. Dalekovidi srpski vladari i misaoni državnici, verovali su u knjigu i moć pisane reči. Pisanje se smatralo uzvišenim delanjem, i bilo je pismena potvrda beskrajnog trajanja Božije promisli i Njegovog nepresušnog milosrđa prema ljudima.
    Srpski svetorodni viteški kraljevi i vlastelini, gradeći manastire, svoje velelepne zadužbine, u kojima je cvetala duhovnost i umetnost, bili su po dometima u prosvećenosti i raskoši, uglednici među tadašnjim evropskim narodima. Srednjovekovni manastiri bili su svojevrsni duhovni rasadnici pisara – dijaka kao i obrazovanih pisaca, darovitih i učenih monaha, koji su zavetujući se na povučenost i ćutanje, učili veštini oblikovanja slova, stranica, celih knjiga, za opšte dobro i spas sopstvene duše. Srpska srednjovekovna rukopisna baština, književno uzorna, otmena, puna pobožnosti i gospodstva, ostala bi skrivena ili zaboravljena, da nije bilo podvižničkog delanja pisara – prepisivača. Oni su svojim posleničkim radom natkrilili minula stoleća i zadužili potomstvo.
    Ovaj uzor ne zastareva ni danas, to vidimo u živom, umetnički podsticajnom i izražajnom peru Svetozara Pajića Dijaka. Tri decenije, on obdelava, kao čuvar srpskog ćirilskog nasleđa. Trudoljubivo i samopregorno razvija, poput maštovitih pisara, veštinu crtanja i ukrašavanja ćirilskih slova, raskošnih inicijala.
    Na ovom teškom, ali lepom rukodelatnom poslu, Pajić je udahnuo svoj osobeni, prepoznatljivi pečat. Slikar, kaligraf, iluminator i knjigovezac našeg doba, na svitku patinirane hartije, pergamentu…uverava nas da lepota Reči, ne mora da ostane zapretena u slovima. On im daruje bogate odežde, preodevajući ih sigurnom rukom u bujna inicijalna slova, razbokorene vinjete, minijature, zastavice…udahnjujući im novi život. Katkad je vitko slovo u bledoj sepiji i tankim perom ispisano, ukrašeno zlatnom bojom. Neka slova imaju sedefasto crni ton, ukrašena bobicama i filigranskim ukrasnim detaljima. Stranice Četvorojevanđelja i drugih bogoslužbenih knjiga ukrašene su zastavicama, minijaturama sa dekorativnim i raskošnim biljnim ukrasima, stilizovanim granama sa listovima, lozicama i cvetovima, ili prepletima koji oblikuju kvadrate, osmice, elipse; ptice sa krunama povijenih ili raširenih krila, životinjski i cvetni motivi – umetnički oblikovana slova ili žive slike svetitelja i praznika, ucelinjenih u crkvenim praznicima.
    Vešto i strpljivo pero Svetozara Pajića Dijaka, zaneseno lepotom srpskih rukopisnih knjiga, potvrđuje da je nepresušan svetosavski medotočni izvor i nepobediva snaga svetih viteških predaka, da zauvek svedoče od koga smo postali i stasali.

    Vesna Bašić, arhivski savetnik